Apontamentos sobre arquitetura sacra contemporânea

Conteúdo do artigo principal

Daniel Estivill

Resumo

Segundo o critério de vários estudiosos e fiéis, um edifício belo, funcional, simbolicamente eficaz e idôneo para servir como modelo de edifício de culto cristão não emerge com clareza no panorama da arquitetura sacra contemporânea. A origem deste fenômeno não deveria ser buscada no desenvolvimento progressivo da arquitetura, mas na doutrina litúrgica que inspira a concepção de novas igrejas. Com esta premissa, o objetivo da reflexão é chamar a atenção para as consequências que uma das mudanças mais salientes da reforma litúrgica pós-conciliar provocou: a orientação do altar para o povo. Com tal propósito, são propostas estas considerações sobre a localização do tabernáculo e a relação entre a iconografia litúrgica e o espaço arquitetônico. O propósito, por conseguinte, é tornar evidente a descontinuidade de algumas disposições pós-conciliares sobre o que foi disposto pelo Concílio. Ademais, se sublinha que o modelo desejado poderá surgir somente como resultado de orientações precisas em matéria de arquitetura sacra, que tenham como fundamento a interpretação dos textos conciliares segundo a hermenêutica da reforma na continuidade.

Palavras-chave:
Arquitetura, Igreja, Altar, Tabernáculo, Iconografia

Detalhes do artigo

Biografia do Autor

Daniel Estivill, Pontificia Universidad Gregoriana de Roma

Sacerdote. Doctor en Ciencias Eclesiásticas Orientales por el Pontificio Instituto Oriental de la Pontificia Universidad Gregoriana de Roma, 1994. Arquitecto en la Universidad Nacional de Buenos Aires (1974). Profesor de Iconografía e Iconología en la Facultad de Historia y Bienes Cultuales de la Iglesia, en la Pontificia Universidad Gregoriana de Roma; Adjunto de Secretaría del Sínodo de los Obispos (Ciudad del Vaticano). Roma, Italia. El artículo es parte de un proyecto de investigación sobre la aplicación del Concilio Ecuménico Vaticano II según la hermenéutica de la reforma en la continuidad propuesta por Benedicto XVI.

Referências

Benedetto XVI. (22 febbraio 2007). Esortazione Apostolica postsinodale Sacramentum caritatis 11: AAS 99.

______. (22 de diciembre de 2005)Discurso a la Curia Romana en ocasión de la presentación de los saludos de Navidad. AAS 98 (2006).

______. (22 de febrero de 2007). Exhortación Apostólica post-sinodal Sacramentum caritatis. (69): AAS 99.

Bianchi, E. (2006). Discorso di apertura al IV Convegno Liturgico Internazionale "Lo spazio liturgico e il suo orientamento", Bose, 1-3 giugno 2006: "Riorientare la preghiera liturgica?". Avvenire, 1º de junio de 2006.

Borromeo, C. (2000). Instructionum Fabricae et suppellectilis ecclesiasticae, Libro II, cap. XIII: "si deve collocare il tabernacolo della SS. Eucaristia sull'altare maggiore". Traducción a cargo de M. Marinelli, Città del Vaticano.

Calvino, G. (1971). Istruzione della religione cristiana, a cura di Giorgio Tourn. Torino, 2 voll., Cap. I, XI, 12-13, e Sul Deuteronomio, Cap. IV: Joannis Calvini Opera quae supersunt omnia, a cura di J. W. Baum - E. Cunitz - E. Reuss et al., Braunschweig 1863-1900, vol. XXV

Chenis, C. (19 de marzo de 2011). Programma iconografico. En Sgarbi V., L'ombra del divino nell'arte contemporanea. Siena.

Clemente d'Alessandria, Protrepticum ad Graecos: PG IX, 777-788; SC 2, cap. IV, 57.

Concilio Ecuménico Vaticano II. Constitución sobre la sagrada liturgia Sacrosanctum Concilium, 124.

Congregación para el Culto Divino y la Disciplina de los Sacramentos: Risposta, (25 settembre 2000), Prot. N° 2036/00/L, in Communicationes 32, 171-173.

Garlato, P. (1969). Altare e tabernacolo nelle nuove esigenze liturgiche. En Orientamenti dell'Arte Sacra dopo il Vaticano II. Bergamo.

Grasso, G. (1988). Tra teologia e architettura. Analisi dei problemi soggiacenti all'edilizia per il culto. Roma.

Koch, K. (14 maggio 2011). La Liturgia antica della Chiesa, ponte ecumenico, intervento durante el tercer convenio sobre el motu proprio Summorum pontificum: L'Osservatore Romano (15 de mayo de 2011), 7.

La Chiesa e l'arte secondo il Concilio Vaticano II. Note per un'ermeneutica della riforma nella continuità, (2012). Roma

Le Chiese della periferia romana: 2000-2013 dal Grande Giubileo all'anno costantiniano (2013). Milán.

Lutero, M. (1883). D. Marin Luthers Werke. Kritische Gesamtausgabe (Weimarer Ausgabe). Wiemar. vol. XVIII.

Melantone, F. (1562). Loci communes theologici. Basilea.

Menozzi, D. (1995). Le immagini e la Chiesa. Milano.

Paolucci, A. (18 maggio 2013). Ancora manca il modello. L'Osservatore Romano.

Papa, R. (2012). Discorsi sull'arte sacra. Siena.

Pellegrino, M. (1969). Rinnovamento liturgico e disposizione delle chiese. In Orientamenti dell'arte sacra dopo il Vaticano II. Bergamo.

Pontificia Comisión para los Bienes Culturales de la Iglesia (2002), Presentazione delle conclusioni della I Assemblea plenaria (comunicación a los presidentes de las Conferencias Episcopales, 28 de noviembre de 1995). Enchiridion dei Beni Culturali della Chiesa, Bologna, n. 455.

Ratzinger, J. (28 de diciembre de 2001). I pericoli che minacciano la liturgia oggi, entrevista concedida a M. Kubler y publicada en La Croix reeditada y traducida en el libro Davanti al protagonista. Alle radici della liturgia. Siena, 2009

Ratzinger, J.-Benedetto XVI. (2012a). Teología de la liturgia. Obras Completas, vol. XI. Madrid.

______. (2012b). En memoria de Klaus Gamber. En: Teologia della Liturgia. Obras Completas, vol. XI. Madrid.

S. Agustín, Quaestionum in Heptateucum, 2,73: PL 34, 623.

Sacra Congregatio Rituum. (1 Iunii, 1957). Decretum Regulariter in altari maiore collocetur: AAS 25.

______. (26 septembris 1964). Instructio Inter oecumenici ad exsecutionem Constitutionis de sacra Liturgia recte ordinandam, AAS 56, (91).

______. (25 maii 1967). Instructio Eucharisticum mysterium, (55: AAS 59).

Santi, G. (2011). Architettura e teologia. La Chiesa committente di architettura. Trapani.

______. (2012). Nuove chiese italiane (1861-2010). Sette lezioni. Milano.

Vagaggini, C. (1965). Il senso teologico della liturgia. Saggio di liturgia teologica generale. Roma.

Zanchi, G. (22-23 de julio de 2013). Gli sviluppi dell'architettura liturgica in Italia dopo il Concilio Vaticano II. Casa tra le case. L'Osservatore Romano.

Zito, C. (2013). Casa tra le case. Architettura di chiese a Torino durante l'episcopato di Michele Pellegrino: 1965-1977. Effatà